BIM memarlıq layihəsində nələri dəyişir: koordinasiyadan tikinti risklərinin azalmasına qədər
Əsasları dinlə1:01
BIM haqqında söhbət çox vaxt proqram seçimindən, lisenziya qiymətindən və ya komandanın təlimindən başlayır. Bu vacib mövzulardır, lakin BIM-in layihəyə real təsiri başqa yerdədir: məlumatın necə qurulduğunda, kim tərəfindən və hansı qaydalarla yoxlandığında, tikintiyə və istismara necə ötürüldüyündə. Memarlıq layihəsində BIM yalnız üçölçülü model deyil, qərarların əlaqələndirildiyi və yoxlandığı iş üsuludur.
BIM proqram deyil, iş üsuludur Bir çox layihədə BIM proqram təminatının alınması ilə eyniləşdirilir. Lakin eyni proqramla həm çox faydalı koordinasiya modeli, həm də yalnız vizual təsvir kimi istifadə olunan zəif model hazırlamaq mümkündür. Fərq proqramda deyil, proseslərdədir:
- Modelə hansı məlumat daxil edilir və hansı səviyyədə detallaşdırılır?
- Modelin mülkiyyəti və cavabdehliyi kimdədir?
- Fənlər arası yoxlamalar nə vaxt və necə aparılır?
- Məlumat mübadiləsi hansı formatlarda və hansı qaydalarla həyata keçirilir?
Təlim və proqram vacibdir, lakin ayrıca götürüldükdə nəticə vermir. Layihə üçün BIM icra planı, rol bölgüsü və keyfiyyət yoxlaması olmadan yaxşı alət də zəif nəticə verə bilər.
Memarlıq rəhbərliyi niyə vacibdir? Memarlıq çox vaxt layihənin ilk və ən geniş əhatəli məlumat mənbəyidir: plan, həcm, fasad, sahələr, otaqların funksiyaları və əsas ölçülər buradan başlayır. Memarın BIM prosesinə rəhbərlik etməsi bu məlumatın düzgün qurulmasına və digər fənlərin onunla əlaqələndirilməsinə kömək edir. Bu o demək deyil ki, memar bütün fənləri idarə edir; o, koordinasiya çərçivəsini və qərarların ardıcıllığını təmin edir.
Memarlıq rəhbərliyi ilə BIM aşağıdakı sahələrdə fərq yarada bilər:
- Planların, kəsimlərin və fasadların eyni modeldən alınması, sənədlər arasında ziddiyyətlərin azalması.
- Otaq və sahə cədvəllərinin modeldən yenilənməsi.
- Dizayn dəyişikliklərinin bütün sənədlərdə eyni vaxtda əks olunması.
- Fasad, planlaşdırma və mühəndislik qərarlarının erkən birlikdə yoxlanması.
Toqquşmaların qarşısının alınması BIM-in ən tanınmış faydalarından biri müxtəlif fənlərin elementləri arasında toqquşmaları (clash) tikinti başlamazdan əvvəl aşkar etməkdir. Məsələn, boru xəttinin tir və ya dayaq elementi ilə kəsişməsi, havalandırma kanalı üçün kifayət qədər tavan hündürlüyünün olmaması və ya lift şaxtası ilə konstruksiya arasında uyğunsuzluq modeldə görünə bilər.
Lakin toqquşma yoxlaması avtomatik “sehr” deyil. Faydalı olması üçün:
- Yoxlama müntəzəm və ardıcıl aparılmalıdır, bir dəfəlik prosedur kimi yox.
- Aşkar edilən məsələlər cavabdeh şəxsə təyin olunmalı və həll müddəti izlənməlidir.
- Həndəsi toqquşmalarla yanaşı, texniki xidmət üçün giriş zonası, təhlükəsizlik məsafələri və quraşdırma ardıcıllığı da nəzərə alınmalıdır.
- Toqquşmaların sayı yox, kritik problemlərin həlli əsas göstərici olmalıdır.
Həcmlərin aydınlığı Modeldən alınan həcm və sahə məlumatları tender və büdcə mərhələsində daha izlənilə bilən əsas verə bilər. Divar sahəsi, döşəmə sahəsi, qapı və pəncərə sayı, fasad elementləri və s. modeldən çıxarıla bilər. Bu, ənənəvi üsullarda əl ilə sayılan həcmlərin sürətli yenilənməsinə imkan verir.
Burada praktik bir xəbərdarlıq var: modeldən çıxarılan həcm yalnız modelin keyfiyyəti qədər dəqiqdir. Model qaydalarla qurulmayıbsa, nəticə də etibarsız ola bilər. Buna görə həcm məqsədləri əvvəldən müəyyən edilməli, model elementləri bu məqsədə uyğun adlandırılmalı və təsnif edilməlidir. Həcm cədvəlləri tender qiymətləndirməsində peşəkar qiymət mühəndisinin yoxlamasını əvəz etmir; sadəcə onun üçün daha aydın baza yaradır.
Əməkdaşlıq və qərar izi BIM layihədə iştirak edən tərəflərin eyni məlumat ətrafında işləməsinə imkan verir. Developer, memar, mühəndislər və podratçılar eyni modeli müxtəlif zaman və məqsədlə nəzərdən keçirə bilər. Bu şəffaflıq bir neçə praktik nəticə verə bilər:
- Dəyişiklik sorğularının daha aydın sənədləşdirilməsi.
- Tərəflər arasında yazışma və yanlış anlaşılmaların azalması.
- Qərarların nə vaxt, kim tərəfindən və hansı səbəblə qəbul edildiyinin izlənməsi.
- Müştərinin dizaynı erkən mərhələdə vizual formada qiymətləndirə bilməsi.
Bu təsirlər yalnız komanda intizamı və aydın rollar olduqda baş verir. BIM özü münasibətləri və ya cavabdehliyi əvəz etmir.
Tikinti risklərinin azalması BIM tikinti risklərini aradan qaldırmır, lakin bir sıra riskləri daha erkən mərhələyə çəkə bilər: sahədə aşkar olunan uyğunsuzluqlar əvəzinə dizayn mərhələsində aşkar edilən uyğunsuzluqlar adətən daha ucuz həll olunur. Eyni zamanda, tikinti ardıcıllığının vizuallaşdırılması, avadanlıq çatdırılması və montaj planlaşdırılması da modeldən faydalana bilər. Lakin real nəticə layihənin mürəkkəbliyindən, komandanın təcrübəsindən və müqavilə strukturundan asılıdır.
Təhvil və istismar Layihənin sonunda BIM modeli və onunla bağlı məlumatlar istismar komandasına dəyərli əsas ötürə bilər: avadanlıq siyahısı, material spesifikasiyaları, mühəndis sistemlərinin yerləşməsi və texniki xidmət tələbləri. Lakin bunun işləməsi üçün təhvil tələbləri layihənin əvvəlində müəyyən edilməlidir. Sonradan “model nəyə yarayır” sualı verildikdə, çox vaxt məlumat lazımi formada olmur.
Təhvil üçün aşağıdakıları əvvəlcədən razılaşdırmaq faydalıdır:
- İstismar komandasına hansı məlumat lazımdır?
- Modelin “icra olunmuş vəziyyət” (as-built) yeniləməsi kim tərəfindən və hansı yoxlama ilə aparılır?
- Məlumat hansı formatda və hansı strukturda təhvil verilir?
- Sənədlərin arxivləşdirilməsi və saxlanması qaydası necədir?
Developer və investor üçün praktik sual siyahısı BIM təklifini qiymətləndirərkən proqramın adından daha vacib sualları verin:
- BIM icra planı hazırlanıb və kim tərəfindən idarə olunur?
- Hansı fənlər modelə daxildir və yoxlama tezliyi necədir?
- Həcmlər modeldən necə alınır və kim yoxlayır?
- Dəyişikliklər versiya və qərar jurnalı ilə izlənirmi?
- Təhvil mərhələsində hansı məlumat paketi gözlənilir?